گزارش جشنواره شعر فجر

آشتي دولت و شعر

---

يکشنبه 15 بهمن ماه 1385   03:49

 

:نخستين جشنواره شعر فجر از در 4 استان کشور برگزار مي شود. اين جشنواره در موضوعات شعر آييني ، امام و انقلاب ، جوان ، طنز ، کودک و نوجوان و شعر ملي و ميهن در قالبهاي کلاسيک ، نو و سپيد در مجموع 10 سرو بلورين را به شاعران برگزيده اهدا مي کند.
مسوولان برگزاري جشنواره هدف از برگزاري اين جشنواره را که متولي آن وزارت فرهنگ و ارشاد است ، ايجاد شور و شوق در حوزه شعر و توليد اشعار فاخر مي دانند و اميدوارند اين حوزه از خمودگي و ياسي که دچار آن است عبور کند.
پرسشي که بيش از هر موضوع ديگر در اذهان اهالي ادبيات نقش بسته اين است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تا چه ميزان مي تواند به داوري و گزينش آثار شايسته و فارغ از منافع خود دست بزند. در اين گزارش که با برخي از سخنوران ، شاعران و اساتيد ادبيات گفتگو شده است ، به بررسي نقش جشنواره شعر فجر در پويايي شعر امروز کشور ، معرفي شاعران جوان و شهرستاني و عنصر زبان در آن پرداخته ايم.

ميرجلال الدين کزازي استاد دانشگاه چهره ماندگار و نام آشناي کشور در ارزيابي نخستين جشنواره بين المللي شعر فجر مي گويد: تا زماني که اين جشنواره برگزار نشود ، نمي توانم کارکرد آن را بدرستي بسنجم و ارزيابي کنم. به هر روي برگزاري جشنواره اي براي شعر فارسي در سرشت خود کاري فرخنده و شايسته است. بايد از اين رهگذر بتوان پويايي و خيزشي در شعر امروز ايران پديد آورد که در آن پژمردگي و ايستايي روا نيست. اين استاد ادبيات دانشگاه تصريح مي کند: اگر به بهانه نخستين جشنواره بين المللي شعر فجر نمايشگاه و يا به سخن روشن تر بازاري براي کتابهاي شعر فراهم آورده شود و اين کتابها يکجا فراپيش نهاده شوند و زمينه اي براي خريد و فروش آنها فراهم آيد ، مي تواند به شعر فارسي کمک کند.

شايد حرکت موثري باشد

عنايت سميعي از شاعران کشور نيز با ابراز اين مطلب که خيلي درگير جشنواره هاي دولتي نيست ، اظهار مي کند: چون معمولا جشنواره هاي دولتي را از فاصله نگريسته ام ، نمي توانم قضاوتي درباره آنها داشته باشم. در جشنواره هاي فيلم و تئاتر و موسيقي فجر هم کمتر توانسته ام آثار را بررسي کنم و معمولا هنگام اکران عمومي مخاطب آن هستم. درباره شعر ، برگزاري جشنواره اي در دهه فجر ، اتفاق تازه اي است که بعد از انقلاب نيفتاده است. به گمان من با توجه به وضعيت شعر ما ، شايد حرکت موثري باشد. بايد ديد که اين جشنواره فقط به نگاه و جريان خاصي از شعر توجه دارد يا وسعت نظر در کار است.
عبدالجبار کاکايي نيز در مقايسه جشنواره شعر فجر با ساير جشنواره هاي هنري که با نام فجر برگزار مي شوند ابراز مي کند: جشنواره شعر فجر با ديگر جشنواره ها قابل مقايسه نيست. موضوع اين جشنواره شعر فجر است ، در حالي که در ديگر جشنواره هاي هنري موضوعي واحد وجود ندارد و آثار به اعتبار خود برگزيده مي شوند. در جشنواره هاي فيلم و تئاتر و موسيقي فجر آثار براساس ارزش هنري بررسي مي شوند و شايد در بخش ويژه از آثاري که به انقلاب و فجر محدود است تجليل شود ، ولي در ادبيات و جشنواره شعر فجر متاسفانه موضوع محدود است. از اين رو بسياري از شاعران که درگير موضوعات انقلاب و فجر نبودند، از همان ابتدا خود را کنار کشيدند.

«بين المللي» يا «داخلي»؟

ميرجلال الدين کزازي نقش زبان در جهاني شدن جشنواره را مهم توصيف مي کند: اگر اين جشنواره مانند ديگر جشنواره هاي هنري کشوري به شيوه اي جهاني برگزار شود (هرچند که دشوار است) کاري شايسته و درخور است. زيرا زبان شعر خواه ناخواه زبان بومي است.
اگر بتوان راهکارهايي يافت که سروده هايي که در جشنواره برگزيده مي شود به زبانهاي ديگر ترجمه شود و همچنين از سخنوران نامدار جهان در جشنواره بهره برد تا آنان بتوانند سروده هاي خود را بخوانند و اين سروده ها به فارسي برگردانده شود يا سروده هاي فارسي به زبان هاي ديگر ، بي گمان در شناسايي شعر امروز ايران به جهانيان مفيد خواهد بود. عنايت سميعي نيز درباره نقش زبان در بين المللي کردن جشنواره شعر فجر اظهار مي کند: اين موضوع به اين بستگي دارد که چه کساني به گزينشگري اشعار مي پردازند و اشعار فارسي چطور و توسط چه کساني ترجمه مي شوند و کساني که دعوت مي شوند ، چه افرادي هستند. با وضعيت موجود تصور نکنم چيزي پويا شود ولي اگر بين المللي کردن جشنواره به خاطر مشکلات زباني به کشورهاي همزبان مانند افغانستان و تاجيکستان محدود شود ، فکر نکنم به شعر ما کمک کند

وي تصريح کرد: موافقان و مخالفان از ابتدا نسبت به نام شعر فجر حرفهاي بسياري زدند که نمونه اين تقابل ها در خبرگزاري ها منعکس شده است. از آنجا که اهل شعر درگير مرزبندي هاي سياسي هستند درباره اين جشنواره موضع گرفتند و گفتندکه نام فجر عموميت ندارد.

جايزه دولتي ، آري يا نه؟

نکته مهمي که در مورد جشنواره شعر فجر قابل توجه است ، انتساب آن به دولت است.
کزازي درباره نقش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان متولي اين جشنواره مي گويد: براي هيچ يک از کتابهاي من (چه آنهايي که چاپ نخست بوده اند و چه آنهايي که براي پنجمين بار منتشر شده اند) مشکلي از سوي اين نهاد پديد نيامده است تا با آن از نزديک آشنا شوم. اما اگر در ارزيابي و داوري آثار يکسونگري سايه افکند خواه ناخواه دستاورد کار آن چنان که بايد ، نخواهد بود و سروده هايي سست که با تيغ داوران سازگارند به جاي سروده هاي ستوار برگزيده خواهند شد.
وي عنوان مي کند: کساني را که از داوران نخستين جشنواره شعر فجر مي شناسم ، داوران خوش انديشي هستند که يک سونگر نيستند. در داوري شعر دو گروه گذشته از آن فراانديشي اي که بايد برخوردار باشند ، مي توانند انباز و دست اندرکار شوند: يکي سخنوران و ديگر سخندانان. شايد پيش از سخنوران در اين زمينه سخنرانان مي توانند سودمند باشند. براي اين که سخنوري ديگر است و سخنداني ديگر.
عنايت سميعي در پاسخ به اين پرسش که آيا وضعيت مميزي و مجوز چاپ و نشر کتاب از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مي تواند پيشاپيش قضاوتي از جشنواره شعر فجر به دست دهد ، مي گويد: من نمي توانم پيشداوري کنم. ارشاد تاکنون يک نگاه خاص به شعر را تاييد کرده و جايزه داده است. مي شد گروهها و طيفهاي ديگر هم در اين جشنواره دخيل باشند و با وضعي که از ارشاد فعلي مي بينم و با روند مميزي کتاب ، بعيد مي دانم که ارشاد موضع و جهت خود را تغيير دهد.
وي با ابراز بدبيني نسبت به جشنواره هاي دولتي ادامه مي دهد: سابقه و تجربه نشان داده است که ارشاد اصلا با ادبيات معاصر مانند شعر نو و رمان کاري ندارد. سراغ قالبهاي ديگر مثل تحقيق و پژوهش مي روند و از آنها تجليل مي کنند ، ولي سراغ ادبيات نو کمتر مي آيند.
عبدالجبار کاکايي نيز درباره نقش دخالت ارشاد در جشنواره شعر فجر مي گويد: عموما دولت حامي است و ارشاد نهادي دولتي است. دولت در موضوع ادبيات و هنر رديف بودجه دارد و به همين دليل حمايت دولت شماتت آميز نيست ، بلکه آنچه ملامت آميز است دخالت دولت است. معمولا کساني که در جشنواره جهاني شرکت مي کنند ، با مخارج دولت خود سفر مي کنند. بحث بر سر دخالت دولت است. اگر دولت منافع خود را دخالت دهد و بخشنامه کند ، يعني به داوران جهت دهد، ايجاد مشکل مي شود. هيچ شاعري فرمايشي و در چارچوب بخشنامه سرودن را برنمي تابد.
وي مي افزايد: عليرضا قزوه ، دبير نخستين جشنواره بين المللي شعر فجر را که از دوستان خوب من است ، فرد سليم النفسي مي دانم که با سعه صدر تلاش مي کند. در عين حال قبلا هم گفته ام ارشاد کارنامه خوبي در حوزه چاپ و نشر کتاب و شعر ندارد. ارشاد بايد با احترام به همه نگاهها اين سوئظن ها را رفع کند. چون بودجه ارشاد مربوط به همه مردم است و ما اميدواريم ارشاد اين ذهنيت بد را پاک کند.

سجاد روشني

 

جرقه ای برای بازاندیشی اروپاییان

گزارش رونمایی کتاب یونانیان و بربرها